آموزش تربیت بدنی در چارچوب سند تحول بنیادین

سند تحول بنیادین به‌عنوان مبنای سیاست‌ها، راهبردها، برنامه‌ها و فعالیت‌های وزارت آموزش و پرورش، مسیر تحول اساسی در تربیت متوازن و تمام‌ساحتی دانش‌آموزان را ـ به‌عنوان سرمایه اصلی کشور ـ ترسیم کرده است.

در این میان، حوزه یادگیری سلامت و تربیت بدنی یکی از یازده حوزه یادگیری در برنامه درسی ملی است که هماهنگ با ساحت زیستی و بدنی، به دنبال پرورش افرادی سالم، توانمند از نظر بدنی، دارای مهارت‌های ورزشی، بانشاط و آگاه نسبت به آثار سبک زندگی خود می‌باشد. از همین رو رویکرد «توسعه سبک زندگی سالم و فعال» در برنامه درسی اتخاذ شده تا دانش‌آموزان با کسب صلاحیت‌های اساسی این حوزه، فرصت مشارکت فعال، لذت از یادگیری و اصلاح مداوم رفتارهای خود را پیدا کنند.

آموزش تربیت بدنی فرصتی ارزشمند برای یادگیری مهارت‌های زندگی، تعمیق و به‌کارگیری آموخته‌ها در موقعیت‌های واقعی و مقابله با چالش‌های روزمره است. این آموزش‌ها به سلامت همه‌جانبه و تحقق تربیت تمام‌ساحتی کمک می‌کند. در همین راستا، مهارت‌آموزی ورزشی یکی از تکالیف مهم وزارت آموزش و پرورش در «برنامه هفتم پیشرفت» است که با هدف ارتقای کیفیت آموزش تربیت بدنی در مدارس، افزایش فعالیت بدنی، تعمیق یادگیری‌ها، غنی‌سازی اوقات فراغت و هدایت ورزشی دانش‌آموزان برنامه‌ریزی شده است.

دفتر تربیت بدنی و فعالیت‌های ورزشی نیز به‌منظور تحقق اهداف سند تحول بنیادین، برنامه هفتم پیشرفت، برنامه درسی ملی و مفاد کتاب راهنمای معلم تربیت بدنی، اقدام به تدوین و ابلاغ دستورالعمل اجرای بهینه و ارزشیابی درس تربیت بدنی و مهارت‌آموزی ورزشی کرده است. در این دستورالعمل تلاش شده چارچوب اجرا و ارزشیابی درس تربیت بدنی شفاف و یکسان‌سازی شود.

بی‌تردید اجرای کیفی این برنامه نیازمند همکاری جدی معلمان و مدیران مدارس ـ به‌عنوان افسران پیشرفت تعلیم و تربیت ـ و همچنین حمایت مستمر مسئولان است. در این راستا، علاوه بر آموزش مداوم نیروی انسانی شامل آموزگاران، دبیران، مدیران، معاونان، اولیا و مسئولان، نظارت مستمر و هدایت دقیق نیز ضروری خواهد بود.

انتظارات اصلی از مدیران و معلمان در اجرای مطلوب برنامه درسی تربیت بدنی در فصل اول دستورالعمل آمده است. همچنین مهم‌ترین انتظارات حمایتی و نظارتی که باید توسط کمیته‌های تخصصی کیفیت‌بخشی درس تربیت بدنی و مهارت‌آموزی ورزشی در استان‌ها و مناطق دنبال شود، در فصل دوم بیان شده است.

امید است با ارتقای آگاهی همه عوامل دخیل در نظام تعلیم و تربیت، پیامدهای کم‌تحرکی دانش‌آموزان کاهش یافته و سبک زندگی سالم و فعال با شعار:
«دانش‌آموز سالم، مدرسه سالم، جامعه سالم»
در میان آینده‌سازان کشور نهادینه شود. تحقق این هدف نیازمند برنامه‌ریزی دقیق در همه سطوح مدیریتی و مشارکت حداکثری مسئولان، معلمان، مدیران، خانواده‌ها و دانش‌آموزان است.

وظایف و مأموریت‌های مدرسه در درس تربیت‌بدنی

ماده ۱: فضای اجرای درس تربیت‌بدنی

به استناد مصوبه ۹۳۳ مورخ ۹۵/۳/۲۴ شورای عالی آموزش و پرورش، فضای مدرسه باید تسهیل‌کننده یادگیری و تربیت دانش‌آموزان بوده و شرایط رشد، خلاقیت، مهارت‌آموزی و تعامل را فراهم آورد. این فضا باید دارای امکانات ورزشی سرپوشیده یا روباز متناسب با شرایط اقلیمی، فرهنگی و بهداشتی باشد.

نکات مهم:

1. مدارس دولتی برخوردار و غیردولتی در اولویت اول هستند؛ در صورت نبود فضا باید از سالن‌های ورزشی آموزش و پرورش یا سایر دستگاه‌ها به‌صورت استیجاری استفاده کنند.
2. مدارس غیردولتی موظف‌اند سالن ورزشی مناسب فراهم کنند.
3. مدارس فاقد فضای ورزشی می‌توانند با تغییر کاربری و ایمن‌سازی فضاهای موجود اقدام کنند.
4. معلم تربیت‌بدنی موظف است در ابتدای سال گزارشی از فضاهای نیازمند ایمن‌سازی به مدیر ارائه دهد.
5. تخصیص اتاق تربیت‌بدنی برای تجهیزات ورزشی الزامی است.
6. جداسازی محل پارک خودروها از فضای بازی و ورزش ضروری است.

تبصره‌ها:

• اعزام دانش‌آموزان به سالن ورزشی باید طبق ضوابط اردویی انجام شود.
• مدیر مدرسه مسئول حسن اجرای این ماده است.

ماده ۲: معلم تربیت‌بدنی

معلم تربیت‌بدنی (دبیر یا آموزگار) از کارکنان وزارت آموزش و پرورش است که بر اساس ابلاغ رسمی در مدرسه فعالیت می‌کند.

نکات مهم:

1. تدریس درس تربیت‌بدنی در دوره ابتدایی در صورت وجود آموزگار تربیت‌بدنی بر عهده اوست، در غیر این صورت بر عهده آموزگار پایه خواهد بود.
2. آموزگاران ابتدایی باید در دوره بازی و ورزش کودکان شرکت کنند.
3. حضور در دوره‌های آموزشی برای معلمان مدارس غیردولتی نیز الزامی است.
4. مدیر مدرسه باید بر فعالیت‌های معلمان نظارت داشته باشد.
5. به‌کارگیری افراد غیرمرتبط یا صرفاً دارای کارت مربیگری به‌عنوان معلم تربیت‌بدنی در مدارس غیردولتی ممنوع است.

ماده ۳: کتاب و مواد آموزشی

به استناد مصوبه ۹۳۳، مدرسه باید دارای امکانات، تجهیزات استاندارد و کتاب راهنمای معلم تربیت‌بدنی باشد. تجهیزات شامل اقلام مصرفی (توپ، طناب، تور و…)، اقلام غیرمصرفی (میله، دروازه، خط‌کشی و…) و ملزومات کمک‌های اولیه است.

نکات مهم:

1. مدیر مدرسه موظف است فرم سلامت دانش‌آموزان را هنگام ثبت‌نام دریافت و بایگانی کند. (همچنین نمون برگ آگاهی از سلامت به صورت الکترونیکی در my.medu.ir برای دانش آموزان قابل دسترس می باشد. مدیر مدرسه مکلف است ضرورت تکمیل این فرم را به ولی دانش آموزان اطلاع رسانی نماید).
2. معلم باید در ابتدای سال لیست وسایل موردنیاز را به مدیر ارائه دهد.
3. اجرای درس و ارزشیابی باید در دفتر ثبت فعالیت‌ها درج شود.
4. محتوای آموزشی باید با توجه به تفاوت‌های محیطی، فردی و جنسیتی طراحی و اجرا شود.

نحوه پر کردن فرم سلامت در سایت مای مدیو

ماده ۴: ساعت درس تربیت‌بدنی

طبق مصوبات شورای عالی آموزش و پرورش، زمان درس تربیت‌بدنی برای همه پایه‌ها دو ساعت در هفته است که باید در دو روز متفاوت اجرا شود.

نکات مهم:

1. حضور دانش‌آموزان الزامی است و ساعات درس نباید به سایر دروس اختصاص یابد.
2. مدیران باید برای حمایت از فعالیت‌های فوق‌برنامه ورزشی برنامه‌ریزی کنند.
3. در روزهای نامساعد جوی، کلاس تربیت‌بدنی تعطیل نمی‌شود و باید در فضای سرپوشیده یا کلاس جایگزین برگزار شود.
4. تشکیل کلاس مجازی در شبکه شاد برای پیگیری درس تربیت‌بدنی در زمان آموزش غیرحضوری الزامی است.

ماده ۵: ارزشیابی درس تربیت‌بدنی

ارزشیابی درس تربیت‌بدنی بر اساس کتاب راهنمای معلم، کتاب ارزشیابی توصیفی (ویژه ابتدایی) و جداول دفتر تألیف الزامی است.

نکات مهم:

• بارم‌بندی باید طبق کتاب راهنما باشد.
• درج نمره واقعی دانش‌آموزان ضروری است.
• اولیای دانش‌آموزان باید در ابتدای سال با فرآیند ارزشیابی آشنا شوند.

ماده ۶: آموزش یک رشته ورزشی (مهارت‌آموزی)

بر اساس قانون برنامه هفتم، در هر پایه باید یک رشته ورزشی آموزش داده شود. ارزشیابی و صدور گواهینامه مربوط به دوره دوم ابتدایی و دوره اول متوسطه است.

نکات مهم:

• اجرای برنامه در طول سال تحصیلی و در ساعت درس تربیت‌بدنی انجام می‌شود؛ لذا مدیران مدارس و معلمان باید در برگزاری کیفی این درس اهتمام ویژه داشته باشند.

• مدیر مدرسه موظف است اطلاعات دانش‌آموزان را تا اول آبان ماه در سامانه ltms ثبت کند تا فرآیند ارزیابی و صدور گواهینامه مهارتی انجام شود.

• صدور گواهینامه به صورت الکترونیک بوده و در سامانه my.medu در بخش پرونده رشدی–تربیتی دانش‌آموزان ثبت خواهد شد.

• ارزیابی دانش‌آموزان متقاضی طبق مواد پیش‌بینی‌شده (پیوست ۳) توسط هیأت ورزش دانش‌آموزی منطقه/شهرستان/ناحیه انجام می‌شود. زمان آن توسط هیأت هر استان اطلاع‌رسانی خواهد شد.

• مدیر مدرسه باید زمان و مکان ارزیابی را به دانش‌آموزان اعلام کند و در صورت اعزام تیم ارزیابی به مدرسه، همکاری لازم را داشته باشد.

• دانش‌آموزان متقاضی باید پس از ثبت‌نام و دریافت کارت آزمون، با ارائه گواهی سلامت و رضایت‌نامه والدین در آزمون شرکت کنند.

• محتوای آموزشی رشته‌های ورزشی دوره دوم ابتدایی در قالب بازی‌های ساده و قابل اجرا به صورت فایل متنی (پیوست ۴) و فیلم‌های آموزشی در اختیار آموزگاران ابتدایی قرار می‌گیرد.

• دانش‌آموزانی که به دلیل پزشکی قادر به انجام فعالیت‌های ورزشی نیستند، از این برنامه معاف هستند.

• مسئولیت عدم اجرای برنامه بر عهده مدیر مدرسه است.

• عدم اجرا یا اهمال در اجرای این تکلیف قانونی موجب پیگرد نهادهای نظارتی طبق قانون رسیدگی به تخلفات اداری خواهد شد.

• در صورت تمایل می‌توانند در آزمون‌ها شرکت کرده و گواهینامه مهارتی دریافت کنند. این کار بر اساس دستورالعمل‌های ارسالی فدراسیون ورزش دانش‌آموزی خواهد بود.

• داشتن گواهینامه شایستگی مهارتی برای شرکت در مسابقات ورزشی الزامی است:

  1. سطح منطقه/ناحیه/شهرستان: دانش‌آموزان باید گواهینامه درجه ۳ داشته باشند. در غیر این صورت، هیأت ورزش دانش‌آموزی موظف است ارزیابی قبل از مسابقات را انجام دهد.

  2. سطح استان و کشور:

     • شرکت در مسابقات استانی → گواهینامه درجه ۳ الزامی است.

     • شرکت در مسابقات کشوری → گواهینامه درجه ۲ الزامی است.

     • هیأت ورزش دانش‌آموزی و فدراسیون ورزش دانش‌آموزی موظف‌اند پیش از مسابقات، زمینه ارزیابی دانش‌آموزان را فراهم کنند.

• دستورالعمل فنی و اجرایی ارزیابی سطح ۲ و فرآیند صدور گواهینامه‌های شایستگی مهارتی، توسط فدراسیون ورزش دانش‌آموزی متعاقباً اعلام خواهد شد.